Przedstawiamy Wam dziś tekst autorstwa Ouroborosa, przybliżający Wam nieco historię hebrydzkich wojowników – Galloglasów. Zapraszamy do lektury

The merciless Macdonwald,
Worthy to be a rebel, for to that
The multiplying villainies of nature
Do swarm upon him, from the Western isles
Of kerns and gallowglasses is supplied
(Szekspir, Macbeth)

Pochodzący z ‘Wysp Zachodnich’  (tym mianem określa się do dziś Hebrydy) Galloglassi stanowili jedną z najbardziej elitarnych jednostek ciężkiej piechoty na Wyspach Brytyjskich. Zaciągani przez możnych irlandzkich, stali się w krótkim czasie postrachem angielskich rycerzy i znacząco przyczynili do wielu zwycięstw irlandzkich wodzów nad angielskim wrogiem. Mówi się, że siła hebrydzkich wojowników wynikała z tego, że w ich żyłach płynęła krew, w której zmieszały się ze sobą dwa żywioły – celtycki oraz skandynawski. Dziedzictwo to miała z pewnością wpływ na to, że główną bronią Galloglasów był ciężki dwuręczny topór o trzonku dochodzącym do 1, 8 m długości, pochodzący wprost od tzw. duńskiego topora. Zwarte szeregi Galloglasów zbrojnych w topory i włócznie były przeciwnikiem trudnym do ugryzienia zarówno dla Anglików jak i Irlandczyków. Ich uzbrojenie ochronne składało się z hełmów (basinet, który służył wojskom na Hebrydach od połowy XIV wieku, a u początków Galloglassi używali głównie tzw. spangenhelm) i aketonu, a w przypadku bogatszych żołnierzy, długiej, często sięgającej kolan kolczugi. Choć źródła ikonograficzne przedstawiają Galloglasów z przypasanymi mieczami, istnieją kontrowersje czy była to ich podstawowa broń(1). Dla współczesnych Galloglasom autorów, ciężkozbrojny wojownik był zawsze żołnierzem używającym przede wszystkim topora. Niezależnie jednak od sporu na ten temat, jedno jest pewne, Galloglassi stanowili najważniejszy spośród trzech typów jednostek (dwie pozostałe to Kernowie i i lekka jazda), które tworzyły irlandzkie armie.

Początki ich kariery w Irlandii sięgają roku 1259, kiedy to książę Connachty Aodh son Feidhlim O’Conor poślubił córkę króla Hebrydów Dubghalla MacRory’ ego, która wniosła swemu mężowi we wianie oddział 160 Galloglassów. Ich nazwa znaczy tyle, co ‘cudzoziemscy żołnierze’ (od gaelickiego galloglaich). Do historii Irlandii przeszły całe dynastie Galloglassów – takich jak MacSweeneyowie, MacDowellsi, MacDonnellowie, którzy przyczynili się znacząco do rozwoju tego, co Irlandczycy nazywają ‘irlandzką tradycją wojskową’(2).


Taktyka

Galloglassi świetnie sprawdzali się zarówno w ataku jak i obronie. Ich zwarte szeregi tworzące mur z potężnych mężów pewnemu Iryjczykowi nasunęły na myśl, że tworzyli oni ‘zamek z kości raczej niż zamek kamienny’(3). Zza tego „muru wojowników” atakował oddział lekkiej irlandzkiej jazda, za ten sam „mur” wycofywał się kiedy wróg atakował cięższą jazdą(4). Naszpikowany włóczniami i toporami szereg Galloglassów był odporny na ataki angielskiej konnicy. Galloglassi stanowili również główną siłę uderzeniową w czasie natarcia. Ich przydatność sprawdzała się również w czasie rajdów po bydło, stanowiących główny sposób prowadzenia wojny w średniowiecznej Irlandii. Jak pisał jeden z iryjskich kronikarzy: „Naszym zwyczajem jest ścigać i walczyć oraz walczyć w czasie odwrotu”(5). Nowa ciężkozbrojna piechota wpasowała się doskonale również i do tego sposobu prowadzenia wojny. Galloglassi stanowili osłonę dla lekkozbrojnych Kernów, którzy w czasie rajdów palili budynki nieprzyjaciela i zabierali mu bydło, stanowiące podstawę bogactwa każdego Irlandczyka. Kiedy wróg organizował pościg za wycofującymi się Kernami, ci tak szybko jak to było możliwe szukali schronienia za “murem” tworzonym przez Galloglassów. Taka taktyka była niezwykle skuteczna, ponieważ ciężko było rozbić szyk tej piechoty, chyba, że przeciwnik dysponował własnym oddziałem Galloglassów!


Rekrutacja

Używanie przez Gallogllasów ciężkiego topora wymagało sporo siły, dlatego też rekrutowano możliwie najlepszych kandydatów do ciężkozbrojnych oddziałów – ludzi silnych, wysokich, odważnych i zręcznych w boju. Choć pierwsi Galloglasi pochodzili z ‘Wysp Zachodnich’ i wschodnich wybrzeży Szkocji, to jednak z czasem ze względu na duże zapotrzebowanie na ich usługi, do oddziałów rekrutowano rodzimych Irlandczyków, ci zaś nie ustępowali w niczym mieszkańcom Hebrydów jako wojownicy. Każdy z Galloglasów posiadał dwóch „giermków”, którzy szkoleni byli do walki w ciężkozbrojnych oddziałach, służąc swemu panu. Wielu Galloglasów służyło przed rekrutacją w oddziałach lekkozbrojnych Kernów.
Styl walki wymuszał aby wojownicy mieli odpowiednią dietę, bogatą w proteiny. Podstawą diety była wołowina, wyroby mleczne, piwo. Nic dziwnego, że koszty utrzymania Galloglassów były duże i tylko najbogatsi możni mogli sobie na nich pozwolić. Zazwyczaj, jeśli możnego stać było na posiadanie jednego batalionu Galloglassów mógł się on uważać za człowieka bardzo bogatego.

Siła Galloglassów leżała nie tylko w ich sile, zręczności w boju i znakomitym uzbrojeniu, lecz również w ich esprit de corps. Jak zaświadczają niektóre źródła ich osobisty honor ważył więcej niż łupy w złocie i bydle. Nawet Galloglassi pozostający dłuższy czas nieopłacani przez swego pana potrafili mu zostać wierni w bitwie do końca.

Historia Galloglassów nie ogranicza się tylko do czasów średniowiecznych. Sława tych żołnierzy rozeszła się poza Wyspy Brytyjskie, tak, że najemnicy z północy zaczęli służyć w Niderlandach, Francji i Rzeszy, gdzie uwiecznił ich A. Dürer. Ich usługi cenił również ponoć słynny „Lew Północy” Gustaw II Adolf, który rekrutował Szkotów do swoich oddziałów w czasie wojny trzydziestoletniej. Ich sława, skuteczność w boju i oddanie dowódcom sprawiły, że można uważać ich za jedną z najlepszych jednostek piechoty pełnego i późnego średniowiecza.

Przypisy:
(1) K. Simms, Warfare in Medieval Gallic lordships, s. 106 uważa, że dwuręczny miecz oraz topór były ich podstawową bronią. Innego zdania jest F. Cannan, Galloglass 1250-1660, s. 23.
(2) Thomas Bartlett, Keith Jeffrey, A Military History of Ireland. Por. F. Cannan, Galloglass 1250-1660, s. 8.
(3) Andrew McKerreal, West Highland Mercenaries in Ireland, s. 1.
(4) Cytat za K. Simms, Warfare in Medieval Gallic lordships, s. 107.
(5) Cytat za K. Simms, Warfare in Medieval Gallic lordships, s. 104.

BIBLIOGRAFIA WYROZUMOWANA:
Andrew McKerreal, West Highland Mercenaries in Ireland, s. 1-14.
Fergus Cannan, Galloglass 1250-1660: Gaelic Mercenary Warrior, Oxfrod 2010.
Robin Frame, The defence of the English lordship, 1250-1450, s. 76-98.
Katharine Simms, Warfare in Medieval Gallic lordships, s. 98-108.

Autor:

Ouroboros