Rys historyczny
W XVIII wiek Szwecja wkroczyła jako potęga na skalę europejską. Panowanie Karola XII (1697-1718), początkowo owocne w spektakularne sukcesy, zakończyło się jednak boleśnie dla kraju i brutalnie rozwiało sny o mocarstwowości.
Niemal wszystkie lata swych rządów spędził na wojowaniu, głównie na obczyźnie. Zaangażował się w konflikt z koalicją rosyjsko-duńsko-saksońską, który przeszedł do historii pod nazwą wojny północnej. Pierwsze lata zmagań były właściwie nieprzerwanym pasmem błyskotliwych zwycięstw armii szwedzkiej, znakomicie dowodzonej przez energicznego i zdecydowanego Karola. Rozbił m.in. Rosjan w bitwie pod Narwą w 1700 roku czy wojska polsko-saksońskie pod Kliszowem w 1704 r. Mimo iż Rzeczpospolita oficjalnie nie była zaangażowana w konflikt, nie przeszkodziło to Szwedom w zajęciu i systematycznym grabieniu kraju. Udało im się wyłonić własnego kandydata na króla (Stanisława Leszczyńskiego) oraz zagwarantować monopol w handlu zagranicznym, co w istocie uczyniło z Rzeczypospolitej szwedzki protektorat. Seria zwycięstw zakończyła się 8 VII 1709 r. pod ukraińską Połtawą, gdzie zmodernizowana armia rosyjska Piotra I Wielkiego rozbiła budzące do tej pory lęk w całej Europie wojska szwedzkie.
Mimo faktycznego rozstrzygnięcia losów wojny pod Postawą, konflikt ciągnął się aż do 1721 roku (data zawarcia pokoju w Nystad) Ostatecznie tak dobrze rozpoczęta wojna zakończyła się dla Szwecji zupełną klęską. Pozbawiona nadbałtyckich posiadłości, m.in. Inflant, straciła swą dotychczasową mocarstwową pozycję na arenie międzynarodowej. Sam Karol XII dokonał żywota w 1718 roku na polu bitwy, jak na wielkiego żołnierza przystało.
Po jego śmierci nastąpiło wzmocnienie parlamentu i rady królestwa kosztem władzy monarchy. Kolejni władcy tracili swoje dotychczasowe uprawnienia na korzyść Riksdagu, który w tzw. epoce wolności (1718-1772) uzyskał pełnię władzy ustawodawczej, decydował o podatkach, polityce zagranicznej, mianował sędziów. W tym czasie powstały pierwsze partie polityczne, grupujące zwolenników określonych programów bez względu na ich przynależność stanową. Pod koniec lat 30. XVIII w. nastąpił wyraźny podział na stronnictwa „czapek” i „kapeluszy”.
Epoka wolności była okresem rozkwitu kultury i nauki. W tej ostatniej dziedzinie ogromne zasługi położył Karol Linneusz, twórca podstaw nowoczesnej systematyki roślin.
W 1771 roku tron objął Gustaw III. W sierpniu następnego roku, wspierany przez arystokrację, dokonał zamachu stanu, w wyniku którego partie zostały zniesione i osłabła władza Riksdagu. Młody monarcha przeprowadził wiele istotnych reform w duchu oświecenia: usprawnił działanie administracji, zniósł tortury, rozszerzył swobody religijne. Na arenie międzynarodowej starał się prowadzić politykę ostrożną, zwłaszcza w stosunku do największego wroga – Rosji. Jednak w latach 80. doszło do gwałtownego zwrotu tejże polityki, co wynikało z ciągłego mieszania się Rosji w sprawy szwedzkie, szczególnie z podsycania przez nią niepokojów w Finlandii. W 1788 roku Szwedzi rozpoczęli działania wojenne, zakończone niepowodzeniem. Porażka podważyła pozycję króla w kraju i zaktywizowała opozycję. W marcu 1792 roku Gustaw III został śmiertelnie postrzelony w sztokholmskiej operze przez byłego kapitana gwardii królewskiej, należącego do szlacheckiego spisku.