Rys historyczny
Od wyzwolenia spod władzy hiszpańskiej w 1588 roku prowincje niderlandzkie funkcjonowały w ramach swoistej republiki arystokratycznej. Wewnątrz tego „państwowego” organizmu nieustannie krzyżowały się wpływy najwyższych urzędników – stadhouderów, wywodzących swój rodowód jeszcze z czasów habsburskich, oraz arystokracji kupieckiej (tzw. regentów). Ta druga grupa była żywiołem rodzimym, opartym na podstawach majątkowych i domagającym się decydującego znaczenia w państwie. Funkcję stadhoudera piastowali zazwyczaj przedstawiciele dynastii orańskiej z Hanoweru, której Niderlandy zawdzięczały niepodległość.
W 1702 roku zniesiono stadhouderat, istniejący od 1672 roku i powołany przez Wilhelma III pod presją zagrożenia ze strony Francji. Decydujący głos Holandii, najważniejszej prowincji w całej federacji, przesądził o zawieszeniu najwyższego ośrodka władzy wykonawczej aż do 1747 roku.
Niderlandy już u schyłku XVI wieku były poważną potęgą handlową, czerpiącą wielkie profity z eksploracji zamorskich terytoriów. W XVIII wieku rozpoczął się kryzys, który zadał decydujący cios holenderskim aspiracjom imperialnym. Amsterdam pozostawał jednak stolicą światowych finansów, w całym kraju zaś dawało o sobie znać nasycenie kapitałem. Zastój w handlu zamorskim, spowodowany słabością szczupłej armady Republiki wobec potężnych flotylli europejskich mocarstw, skutkował jednak napięciami na tle socjalnym. Uboga ludność migrowała do Amsterdamu. Tamtejszy patrycjat uzyskiwał z wolna decydujący głos w sprawach wagi politycznej. Rządząca elita utrzymywała bliskie stosunki z angielskim rządem wigów.
Niderlandy pozostawały przez cały XVIII wiek ostoją swobód religijnych i politycznych. Na terytorium Republiki przybywali polityczni wygnańcy z Francji, Wielkiej Brytanii i Prus. Niezależne oficyny wydawnicze oferowały bezproblemowy druk dzieł największych myślicieli ruchu oświeceniowego.
Przełom stanowił rok 1747, kiedy to stronnictwo orańczyków doprowadziło do restytucji stadhouderatu, pokonując faktycznie rządzącą państwem oligarchię kupiecką. Nieudolny i ograniczony umysłowo książę Wilhelm IV (1747-51) zdecydował się jednak na kompromis z regentami, który przesądził o braku zasadniczej reformy ustrojowej w duchu absolutyzmu, planowanej przez orańską kamarylę. Bogata oligarchia straciła jedynie prawo dzierżawy podatków (ukrócono w ten sposób codzienne nadużycia) oraz zarządu pocztą. Dotychczasowa struktura systemu nie uległa głębszej przemianie. Najwyższym ciałem ustawodawczym były Stany Generalne, w których zasiadali przedstawiciele prowincji, posiadający prawo weta. Od decyzji Stanów można się było zaś odwołać do parlamentu lokalnego. Ten pełen strukturalnych sprzeczności system przetrwał aż do demokratycznej rewolucji 1786-87. Była ona skierowana zarówno przeciwko kupieckim regentom, jak i orańskim stadhouderom. Jej klęska spowodowała emigrację do Francji i innych ościennych państw tysięcy uchodźców. Był to jeden z najpoważniejszych bezpośrednich impulsów, poprzedzających wybuch Wielkiej Rewolucji Francuskiej.