Rys historyczny
Umierający Ludwik XIV („król-słońce”) pozostawił swojemu spadkobiercy zwarty i skonsolidowany aparat administracyjny, będący podstawą monarchicznego absolutyzmu. Magnateria, bezwzględnie zduszona po czasach Frondy i zamknięta w „złotej klatce”, na długo została pozbawiona rzeczywistego znaczenia w państwie. Niestety, niepomyślna wojna hiszpańska 1700-11 zachwiała tym największym ówcześnie mocarstwem Europy, przynosząc przejściowy kryzys i konieczność odbudowania autorytetu władzy centralnej.
Ostatnie lata panowania Ludwika XIV przyniosły zaostrzenie represji wobec hugenotów. W polityce religijnej zaczęto ściśle przestrzegać przykazań ultramontanizmu. Z nadal obecnym we Francji ruchem hugenotów, choć niezmiernie osłabionym przez kardynała Richelieu i rządzącego od 1643 roku króla, sympatyzowały odłamy jansenistów i gallikanów. Ruchy religijne nie pozostały bez wpływu na świadomość warstwy szlacheckiej, która zaczęła się coraz głośniej domagać przywrócenia dawnych swobód. Wielka emigracja polityczna, kierująca się głównie w stronę Niderlandów, oraz przykład płynący z Anglii wywierały na niezachwiany dotąd gmach absolutyzmu coraz silniejszą presję.
W chwili śmierci króla jego legalny następca, prawnuk o imieniu Ludwik XV, miał zaledwie 5 lat. Na okres dzieciństwa sukcesora władzę przejął regent, książę Filip Orleański. Był to wytrawny polityk, zaprawiony w dworskich intrygach i realizujący plan przejęcia tronu przez orleańską linię Burbonów. Aby pozyskać dla swych planów arystokrację, zdecydował się zlikwidować istniejące za Ludwika sekretariaty stanu. W miejsce jednoosobowych ministerstw powołano kolegialne resorty do spraw: wojny, marynarki, finansów, spraw zagranicznych, spraw wewnętrznych, handlu i wyznań. Zawodowych urzędników, w pełni zależnych od monarchy, zastąpili najwybitniejsi przedstawiciele arystokracji, od lat jednak pozbawieni dostępu do urzędów i nie rozumiejący coraz to nowych wyznań, przed jakimi stawała Francja. Stworzony „system” szybko uległ dekompozycji, a w jego miejsce przywrócono dawne sekretariaty. Efektem było polityczne przebudzenie arystokracji ziemiańskiej, która zaczęła skupiać się w lokalnych ciałach uchwałodawczych departamentów (parlamentach) i stamtąd wywierać presję na centralny ośrodek władzy.
Po krótkiej regencji księcia Ludwika Henryka Burbona w latach 1723-26 Ludwik XV, osiągnąwszy przewidziany zwyczajowo wiek 16 lat, proklamował osobiste rządy. Czołową figurą na jego dworze pozostawał aż do 1743 roku wysoki dostojnik kościelny, kardynał Fleury. Umiejętnie wprowadził on młodzieńca w skomplikowane realia spraw państwowych, a w pierwszym okresie panowania Ludwika XV zrealizował niezbędną reformę gospodarki, przywracając dodatni bilans handlowy i budżetowy. Nie wprowadzał nowych obciążeń podatkowych, szanował feudalne immunitety, czym zyskał sobie poparcie wielkiej i średniej własności ziemskiej. Fleury sprzyjał także miejskim finansistom i wielkiej burżuazji, zajmującej się handlem kolonialnym.
Przez 20 pierwszych lat samodzielnych rządów Ludwika XV czołową rolę na jego dworze odgrywała osławiona faworyta, markiza de Pompadour. Zdobyła ona potężne wpływy w Radzie Królewskiej; miała sporo do powiedzenia przy obsadzaniu stanowisk ministerialnych. Uczestniczyła w sprzedawaniu urzędów krewnym i znajomym. Na czas jej faworów przypada ożywienie rywalizacji pomiędzy dworskimi frakcjami „dewotów” i „filozofów”. Pierwsza kamaryla składała się z konserwatywnych ultramontanistów, zwolenników ancien regime. Drugą stanowili coraz liczniejsi w połowie XVIII wieku we Francji, ojczyźnie europejskiego Oświecenia, wolnomyśliciele, formułujący kanon liberalnej ideologii. W koterii tej ożywioną działalność prowadzili przyjaciele myślicieli tej miary, co Voltaire, Diderot czy d`Alembert. Koncyliacyjne zdolności markizy de Pompadour pozwalały przez długi czas łagodzić napięcia pomiędzy tymi dwoma obozami.
W latach 1758-70 trwał gospodarczy progres, zapewniony budową sieci bitych dróg w całej Francji. Równocześnie jednak lawinowo wzrastały ceny, co dawało możliwość zarobku spekulantom. Bogacili się właściciele ziemscy i rentierzy (posiadacze domów i kamienic w miastach), francuskie społeczeństwo zaś stawało się coraz bardziej spolaryzowane pod względem majątkowym.
Zjawiska o podobnym charakterze występowały w obrębie tzw. drugiego stanu, czyli duchowieństwa. Dominacji kościelnych hierarchów wysokiej rangi, którzy kumulowali w swoich rękach posiadłości ziemskie z czysto atawistycznych pobudek, towarzyszyło rosnące polityczne zaangażowanie drobnego kleru. Grupy wiejskich księży tworzyły kościelne syndykaty, domagające się prawa udziału duchownych niższej rangi w synodach oraz swoistej demokratyzacji Kościoła. Monarchia stała tu w jednej linii z arystokratycznym episkopatem, który w zamian zapewniał stały zasób synekur i beneficjów dla królewskich faworytów.
Walce w obrębie stanu duchownego towarzyszyła rosnąca niechęć do pozapaństwowych struktur, takich jak zakony. Największym z nich byli jezuici, którzy w XVI wieku trwale zadomowili się we francuskim szkolnictwie. Sprawa Zakonu Jezuitów stała się próbą sił pomiędzy Ludwikiem XV a lokalnymi parlamentami, które coraz częściej rzucały wyzwanie władzy centralnej. Była to niedwuznaczna zapowiedź kryzysu i upadku starego porządku. Jezuitów wypędzono z Francji w 1762 roku, konfiskując cały majątek zakonny.